Ondaretik sorkuntzara
Kulturari buruzko ikuspegi berezia

Harrera / Lauburua

Lauburua

Izena.

« Lauburu » edo « euskal gurutze » deitu sinboloa gurutze komadun gisa ere ezagutua da. Hainbat teoria saiatu dira honen jatorri eta esanahia aurkitzen baina gehienetan komentzigarri izan gabe. Erreferentzia-puntuak bilatzen dituen jendarte batean, exotismoaren erakargarritsunak eta esoterismoaren modak kalte egiten diote gauzarik sinpleenen ezagutza seriosari.

Jatorria.

Gaur egun badakigu lauburua ez dela euskalduna ! Baina sinbolo hori hain ongi egokitu zaio Euskal Herriko giroari non euskal ondarearen parte eta honen ikur nagusia bilakatu baita.

Seinale hori 2000 urte Ka. jada ezagutua zen Induseko eskualdean. Gaur egun kontinente guzietan aurkitzen da, maiz antzinate zaharrenetik. Frantzian, eskualde anitzetan aurkitzen da (Savoie, Auvergne, Biarnoa…) ateburuetan, altzari eta eguneroko gauzetan zizelkaturik.

Esanahia.

Zer dakigu zuzen gurutze komadunaz ? Seinale oso zahar hori svastikaren (gurutze gamatuaren) eta kiribilaren aldaera bat da. Ekintza sinbolo bat da, ziklo eta etengabeko birsortzearekin zerikusia duena ; « zurrunbilo sortzaile » horrek biziaren betikotasuna ere irudikatuko luke. Kiribila bezala, oroz gainetik eguzki sinbolo bat da. Adar makurtuek zeruan zirurikatzen den eguzkia irudikatuko lukete. Kasu bakan batzuetan, adar horiek 6 edo 8 izan daitezke. Horregatik ez dugu uste lauburua 4 elementuen irudikapena litekeenik. Zer dakigu zuzen gurutze komadunaz ? Seinale oso zahar hori svastikaren (gurutze gamatuaren) eta kiribilaren aldaera bat da. Ekintza sinbolo bat da, ziklo eta etengabeko birsortzearekin zerikusia duena ; « zurrunbilo sortzaile » horrek biziaren betikotasuna ere irudikatuko luke. Kiribila bezala, oroz gainetik eguzki sinbolo bat da. Adar makurtuek zeruan zirurikatzen den eguzkia irudikatuko lukete. Kasu bakan batzuetan, adar horiek 6 edo 8 izan daitezke. Horregatik ez dugu uste lauburua 4 elementuen irudikapena litekeenik.

Lauburuak svastikarekin daukan ahaidetasuna nabarmena da. Hain zuzen ere, oroitarazi behar dugu gurutze gamatua nazismoa baino askoz ere zaharragoa dela. Euskal Herrian, gurutze gamatuak lauburuak dauden leku eta egoera beretan aurkitzen dira : ehortz-oroitarrietan eta etxeko gauzen apainduran… Alta, zibilizazio batzuetan gurutze gamatuaren noranzkoak zorte ona ala txarra adierazten badu ere, eskuinaldera ala ezkerraldera itzulia den arabera, ez dirudi euskal gurutzearen biraketa zentzuak esanahi berezirik duenik. Alabaina, simetria arrazoiengatik, bi bertsioneak bata bestearen ondoan aurkitzen dira (ateburu eta portaletan, besteak beste).

Batzuentzat gurutze komaduna jatorriz euskalduna ez dela penagarri da. Horiei gogorarazten diegu "kultura baten berezitasuna kanpotik datorrena era sortzailean irensteko daukan gaitasunaren arabera neurtzen dela" (Sergeï S. A VERINTSEV). Aski da hilarri, ateburu, pilotaleku, altzari, loza, bitxi, jantzi eta surf oholetan agertzen diren lauburuaren irudikapenak behatzea ulertzeko zer puntutaraino sinbolo hori Euskal Herriaren ikurra eta Euskal Herriak bere nortasuna atxikitzeko nahiaren sinbolo bihurtu den.
                       
Hala, "euskal gurutzea" daraman bitxi bat opari gisa jasotzen duenak ulertu behar du ezin eskertuzko oparia dela : alde batetik, funtsezko sinbolo unibertsala baita (Eguzkia), bestetik euskal populu zaharraren mezua partekatzera gonbidatzen baitu : beren sustraiei atxikiak direnek uste dute mundua zuhaitz bat dela, planetako kultura guziek edanarazi behar dutena, ezagutza, tolerantzia, justizia eta bakea deitu fruituak gara daitezen.